matematik, fizik, kimya, biyoloji, tarih, türkçe, geometri, teknofem, detay hoca, ekol hoca, konu anlatımı, videolu konu anlatımı, ygs konu anlatımı, lys konu anlatımı, ders videoları, ders anlatımı

konu anlatımı, ekol hoca, detay hoca, teknofem

Fiilerde Yapı – Bileşik Fiiller 10. Sınıf Dil ve Anlatım Konu Anlatımı

                                                                            FİİLLERDE YAPI

 

1. BASİT FİİLLER                                       2. TÜREMİŞ FİİLLER                                        3. BİRLEŞİK FİİLLER

1. BASİT FİİLLER: Yapım eki almamış olan fiillere basit fiiller denir.

Örnekler: al-, ver-, kal-, bil-, oku- …

Sınavdan beş aldım.

Arkadaşıma kalem verdim.

Arabamız yolda kaldı.

Ali sorunun cevabını bildi.

O, her zaman kitap okuyor.

2. TÜREMİŞ FİİLLER: Yapım eki alan fiillere türemiş fiil denir.

Örnekler: temizle-, hastalan-, gezin-, koş-, bildir- …

Evi dün temizledim.

Soğukta dolaşınca hastalandım.

Akşam sahilde gezindim.

Hep birlikte olay yerine koşuştuk.

Arkadaşıma sınıfı geçtiğini bildirdim.

3. BİLEŞİK FİİL

Birden çok sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillere birleşik fiiller denir. Bileşik fiiller oluşturulma biçimlerine göre üçe ayrılır:

1) Yardımcı Fiille Yapılan Bileşik Fiil (İsim +yardımcı fiil)

İsim soylu bir sözcüğün yardımcı bir fiille (olmak, etmek, eylemek, kılmak, (buyurmak) ) bir araya gelerek oluşturduğu bileşik fiildir.

Not: Günümüzde daha çok, “etmek” ve “olmak” yardımcı fiille­ri kullanılmaktadır.

Soğuklardan hasta oldu. (hasta + olmak)

Tanıştığımıza memnun oldum. (memnun + olmak)

Onlar bize yardım etti. (yardım + etmek)

Bu olay hepimizi mutlu etti. (mutlu + etmek)

Not: Bazı yabancı asıllı sözcüklerle bu tür bileşik fiil yapıldığında ses düşmesi veya ses türemesi görülür. Bu bileşik fiiller bitişik yazılır.

emir etmek > emretmek (ses düşmesi)

kayıp olmak > kaybolmak (ses düşmesi)

his etmek > hissetmek (ses türemesi)

af etmek > affetmek (ses türemesi)

Not: Bazı durumlarda “olmak” ve “etmek” yardım­cı fiil değil, asıl fiil olarak kullanılır.

Bu arsa ne kadar eder?

Henüz akşam olmadı.

Sokakta kavga olmuş.

2) Kurallı Bileşik Fiil

İki fiilin belli kurallarla bir araya gelmesiyle oluşur. Bu fiiller­den birisi kalıplaşmış şekilde kullanılır. Kurallı bileşik fiiller oluşturulma biçimlerine göre dörde ayrılır:

a) Yeterlik Fiili (fiil + ebil-)

Cümleye bir işi yapabilme, bir işi yapmaya gücü yetme an­lamı katar.

Sen, bu valizi tek başına yukarı çıkarabilirsin.

Bu soruyu rahatlıkla çözebilirim.

Not: Yeterlik fiilinin olumsuzunda “ebil-” kalıbının “-bil-” bölümü düşer.

yazabilmek > yazamamak

(yazabilmemek değil)

Çocuk çantayı zorla taşıyabildi.

Çocuk çantayı taşıyamadı.

Çocuk çantayı taşımadı.  (bileşik fiil değildir. “Taşımak” fiilinin olumsuz kul­lanımıdır.)

Not: Yeterlik fiilinin bazı kullanımları, yeterlilik değil olasılık anlamı taşır. Olasılık anlamının olumsuz kullanımında da “bilmek” fiilinin düşmediği gö­rülür.

Onlar, yarın Ankara’ya gidebilir.

Onlar, yarm Ankara ‘ya gitmeyebilir.

b) Tezlik Fiili (fiil + ivermek)

Cümlede bildirilen fiilin acele, çabuk bir biçimde gerçek­leştiğini ifade eder.

Bir gün içinde bütün işleri bitiriverdi.

O şiiri bana da yazıver.

Yarma kadar bu ödevleri de yazıver.

Dün gece elektrikler kesiliverdi.

Çocuklar bugün de oynamayıversin.

Kitapları şuraya koyuver.

Buraya geliversin.

c) Sürerlik Fiili (fiil + ekal-, edur-, egel-)

Cümlede bildirilen fiilin devamlı bir şekilde yapılmakta olduğunu ifade eder.

Küçük çocuk, ablasının arkasından bakakaldı.

Hepimiz şaşakaldık.

Siz oynayadurun.

Siz evde bekleyedurun, birazdan çıkarız.

Bu alışkanlıkları bu yaşma kadar süregeldi.

İyi bir futbolcu olduğu söylenegelmiştir.

d) Yaklaşma Fiili (fiil + eyaz-)

Cümlede bildirilen fiilin gerçekleşmeye yaklaştığını ama gerçekleşmediğini ifade eder. Yani cümleye “az kalsın”, “neredeyse” anlamı katar. Yaklaşma bileşik fiili günümüz Türkçesinde sık kullanılmamaktadır.

Elimdeki vazo, balkondan düşeyazdı.

Geçen haftaki kazada bütün ailesi öleyazdı.

Heyecandan bayılayazmış.

3) Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiil

Bir veya birden fazla ismin bir fiille bir araya gelmesiyle oluşan bileşik fiildir. Bu bileşik fiillerde bulunan fiiller gerçek anlamından uzaklaşır, diğer sözcüklerle kaynaşarak yeni bir fiili karşılar.

Arkadaşım öğretmenden söz istedi.

Bu öğrenciler iyice gözden düştü.

Bu işlere kafa yormalısın.

Öğrenci/er anlatılanlara kulak kesildi.

Onların bu işi yapamayacağını ileri sürdü.

Söylediklerime kulak asmıyorsunuz.

Siz de burnunuzdan kıl aldırmıyorsunuz.

Her konuda kılı kırk yarar.

Not: Bazı anlamca kaynaşmış bileşik eylemler, bütün sözcükleri gerçek anlamdan uzaklaştığı için bitişik yazılır.

varsaymak, öngörmek, vazgeçmek …

 

Benzer Konular

Betimleyici Anlatım

Betimleyici Anlatım

BETİMLEYİCİ ANLATIM (TASVİR ETME) Betimleme: Betimlemek işi, tasvir. Betimlemek: Bir nesnenin, kendine özgü belirtilerini tam...

Fiilimsiler

Fiilimsiler

FİİLİMSİLER Fiilimsiler, anlam ve görev bakımından üçe ayrılır: 1.  İSİM FİİLLER ( Mastarlar )  İsim...

Fiilerde Çatı Konu Anlatımı 10. Sınıf Dil ve Anlatım Konuları

Fiilerde Çatı Konu Anlatımı 10. Sınıf Dil ve Anlatım Konuları

FİİLLERDE ÇATI Fiillerin özne ya da nesne alıp almadıklarına göre gösterdikleri özelliklerine fiillerde çatı denir....

10.Sınıf Dil ve Anlatım Ek Fiiler Konu Anlatımı, Ders Notları

10.Sınıf Dil ve Anlatım Ek Fiiler Konu Anlatımı, Ders Notları

Ek fiiller konu anlatımı, ek eylem videolu konu anlatımı, ek eylem ders notları, türçe ek...

10. Sınıf Dil ve Anlatım FİİL KİPLERİ KONU ANLATIMI (DERS NOTLARI)

10. Sınıf Dil ve Anlatım FİİL KİPLERİ KONU ANLATIMI (DERS NOTLARI)

[toggle state="close" title="Konuyla ilgili Videolu Anlatım için Buraya Tıklayınız"] [/toggle] FİİL ÇEKİMİ     Fiillerin...

Yukarı

Detay Hoca

-

Ekol Hoca

-

TeknoFem

-

Rutin Yaptığımız İşler İngilizce

şarkı sözü TeknoFemkonu anlatımı