matematik, fizik, kimya, biyoloji, tarih, türkçe, geometri, teknofem, detay hoca, ekol hoca, konu anlatımı, videolu konu anlatımı, ygs konu anlatımı, lys konu anlatımı, ders videoları, ders anlatımı

10. Sınıf Dil ve Anlatım FİİL KİPLERİ KONU ANLATIMI (DERS NOTLARI)

logo[toggle state="close" title="Konuyla ilgili Videolu Anlatım için Buraya Tıklayınız"]

[/toggle]

FİİL ÇEKİMİ

 

 

Fiillerin cümlede kişi ve kip bildirecek şekilde kullanılmasınafiil çekimi denir.

KİŞİ EKLERİ

Fiilde bildirilen iş, oluş ya da hareketin kim tarafından yapıldığını, eylemin kiminle ilgili olduğunu bildiren eklerekişi ekleri denir. Kişi ekleri eylemlerin en sonundabulunur.

1. tekil kişi: geldi – m          (ben)

2. tekil kişi: geldi – n            (sen)

3. tekil kişi: geldi –               (o)

1. çoğul kişi: geldi – k          (biz)

2. çoğul kişi: geldi – niz       (siz)

3. çoğul kişi: geldi – ler        (onlar)

Bu örnekten de anlaşılacağı gibi üçüncü tekil kişi ekiyoktur.

FİİL KİPLERİ

Fiillere gelerek onlara zaman veya dilek anlamı kataneklere kip eki denir. Kip ekleri haber ve dilek kipleri olmaküzere ikiye ayrılır.

A. HABER KİPLERİ

Eylemin zamanını bildiren kiplere haber kipleri denir.

Haber kipleri beşe ayrılır.

1. Bilinen geçmiş zaman

Fiillere getirilen “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü” ekleriyle çekimlenir. Fiilin yapılışının kesin olarak bilindiğinibelirten bu kipte eylemin konuşma anından önce yapıldığı anlamı vardır.

Olumlusu                             Olumsuzu

Ver – di – m                           ver – me – di – m

Ver – di – n                            ver – me – di – n

Ver – di                  ver – me – di

Ver – di – k                            ver – me – di – k

Ver – di – niz                         ver – me – di – niz

Ver – di – ler                          ver – me – di – ler

2. Öğrenilen geçmiş zaman

Fiillere getirilen “-mış, -rniş, -rnuş, -rnüş” ekleriyle çekimlenir.Fiilin yapılışının görülmediğini, başkasından duyulduğunu belirten bu kipte eylemin konuşma anından önce yapıldığı anlamı vardır.

Olumlusu                             Olumsuzu

Doğ – muş – um                  doğ – ma – mış – ım

Doğ – muş – sun                  doğ – ma – mış – sın

Doğ – muş                            doğ – ma – mış

Doğ – muş – uz                    doğ – ma – mış – ız

Doğ – muş –sunuz               doğ – ma – mış – sınız

Doğ – muş –lar                     doğ – ma – mış – lar

3. Şimdiki zaman

Fiil kök ya da gövdelerine getirilen “-yor” ekiyle çekimlenir. Eylemin yapılma anıyla söylenme anının aynı olduğunu belirten kiptir.

Olumlusu Gez – i -yor – umGez – i – yor – sunGez – i – yorGez – i – yor – uz

Gez – i – yer – sunuz

Gez – i – yor – lar

Olumsuzugez – mi – yor – umgez – mi – yor – sungez – mi – yorgez – mi – yor – uz

gez – mi – yor – sunuz

gez – mi – yer – lar

Not:  Bazen “-yor” ekinin yerine “-makta, -mekte” eki dekullanılır.

“Odamda ders çalışmaktayım.”

4. Gelecek zaman

Fiil kök ya da gövdelerine getirilen “-acak, -ecek” ekleriyleçekimlenir. Fiilin yapılışının gelecekte olacağını, eylemin henüz gerçekleşmediğini belirten bu kipte eylemin konuşma anından sonra yapıldığı anlamı vardır.

Olumlusu                             Olumsuzu

Bil – ecek(ğ) – im bil – me – (y) – eceğ – im

Bil – ecek – sin      bil – me – (y) – ecek – sin

Bil – ecek                              bil – me – (y) – ecek

Bil – ecek(ğ) – iz   bil – me – (y) – eceğ – iz

Bil – ecek– siniz   bil – me – (y) – ecek – siniz

Bil – ecek – ler       bil – me – (y) – ecek – ler

5. Geniş zaman

Fiil kök ya da gövdelerine getirilen “-r, -ar, -er” ekleriyle çekimlenir. Eylemin her zaman yapıldığını belirtenkiptir.

Olumlusu Bil – ir – imBil – ir – sinBil – irBil – ir – iz

Bil – ir – siniz

Bil – ir – ler

Olumsuzubil- me – mbil – mez – sinbil- mezbil – me – (y) – iz

bil – mez – siniz

bil – mez – ler

Geniş zamanın olumsuz çekiminde “-ma, -me” olumsuzluk eki “-maz, -rnez” eklerine dönüşmektedir.

 

B. DİLEK KİPLERİ

Dilek kipleri, zaman anlamı taşımayan kiplerdir. Bu kipler bir duygu, bir düşünce veya dileği ifade eder.

1. Gereklilik kipi

Fiile getirilen “-malı, -meli” ekleriyle yapılır. Eylemingerçekleşmesi gerektiği anlamını verir.

Olumlusu                             Olumsuzu

AI - malı – y -ım                 al – ma – malı – (y) – ım

AI - malı – sın                      al – ma – malı – sın

AI - malı                                              al- ma – malı

AI - malı – (y) – ız                               al – ma – malı – (y) – ız

AI - malı – sınız                  al – ma – malı – sınız

AI - malı -lar                                       al – ma – malı – lar

Not: Gereklilik kipi, cümleye “olasılık, ihtimal” anlamı da katar.

“Misafirler eve varmış olmalı.” (olasılık, ihtimal)

2. istek kipi

Fiile getirilen “-a, -e” ekleriyle yapılır. Eylemin yapılmasındakiistek veya niyeti belirten kiptir.

Olumlusu                             Olumsuzu

Bak – a – y – ım    bak – ma – (y) – a – y – ım

Bak – a – sın                         bak – ma – (y) – a – sın

Bak – a                  bak – ma – (y) – a

Bak – a -lım                         bak – ma – (y) – a – lım

Bak – a – sınız                      bak – ma – (y) – a- sınız

Bak – a – lar                          bak – ma – (y) – a – lar

3. Şart kipi

Fiile getirilen “-sa, -se” ekleriyle yapılır. Eyleme koşul anlamı verir.

Olumlusu                             Olumsuzu

Git – se – m                            Git – me – se – m

Git – se – n                             Git – me – se – n

Git – se                   Git – me – se

Git – se – k                             Git – me – se – k

Git – se – niz                          Git – me – se – niz

Git – se – ler                           Git – me – se – ler

4. Emir kipi

Eylemin gerçekleşmesini emir şeklinde ifade edenkiptir. Bu kipin kendine özel bir eki yoktur. Bu kip şahısekleriyle çekimlenir. Emir kipinin birinci tekil ve çoğulçekimi yoktur.

1. tekil kişi (Ben)2. tekil kişi (Sen)3. tekil kişi (O)1. çoğul kişi (Biz)2. çoğul kişi (Siz)

3. çoğul kişi (Onlar)

-GelGel- sin-Gel – in (iniz)

Gel – sin – ler

 

FİİLLERDE ANLAM (ZAMAN) KAYMASI

Fiillerde her kipin belli bir anlamı vardır. Bu kiplerin kendi anlamı ile kullanılması gerekir. Bir kipin başka bir kipyerine kullanılmasına anlam (zaman) kayması denir.

  • “Her akşam yarım saat yürüyüş yapıyor.”cümlede şu an yapılmakta olan bir işten değil, herakşam yapılan bir işten söz edilmektedir. Demek ki bucümlede şimdiki zaman kipi, geniş zaman kipi yerinekullanılmıştır.
  • “Timur, Ankara civarında Yıldırım ile savaşır.”cümlesinde geniş zaman kipi, geçmiş zaman kipi yerinekullanılmıştır.
  • “Bundan sonra derslerine düzenli çalışacaksın.”cümlesinde gelecek zaman kipi, emir kipi yerine kullanılmıştır.
  • “Sevinçli olduğuna göre sınavı iyi geçmiş olacak.”cümlesinde gelecek zaman kipi, gereklilik kipi yerinekullanılmıştır.
  • “Henüz bir iki aylıkken annesini kaybediyor.”cümlesinde şimdiki zaman, öğrenilen geçmiş zamankipi yerine kullanılmıştır.
  • “Çaylarınız biraz sonra geliyor.”cümlesinde şimdiki zaman, gelecek zaman kipi yerinekullanılmıştır.
  • “Bir kahve olsa da içsek.”cümlesinde şart kipi, istek kipi yerine kullanılmıştır.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin kipindebir anlam kayması olmuştur?

A) Pazar günü gelmeye çalışacağım.

B) Sabahları erken kalkmayı sevmiyorum.

C) Yağmur yağdığı için gelememiş.

D) Söz verdi, yarın buraya uğrayacak.

E) İstanbul’a gitmekten vazgeçmişler.

(1994 –ÖSS)  B (cümlede her zamanyapılan bir işten söz edilmektedir.)

 

ygs

TALAT ALTIN

Cesur ol. Değilsen bile öyle davran hiç kimse aradaki farkı anlayamaz. Yirmi yaşındaki bir insan, dünyayı değiştirmek ister . Yetmiş yaşına gelince, yine dünyayı değiştirmek ister, ama yapamayacağını bilir. Clarence S. Darrow

You may also like...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Yandex.Metrica